<<<<Novitads>>>>
| Tgi ischan nous? | Suprastanza | Sulom Surmiran | Pagina da Surmeir | Curs | Ageid linguistic | Scuntrada e furmaziun |Vendita | Links |

Novitads actualas

[ Archiv da novitads ]
<<<<Novitads>>>>
Amprema audienza digl mastral

Amprema audienza digl mastral

Pagina da Surmeir
07.01.2016 - 07:57

pb. Cun igl 2016 ò er antschet l’existenza digl nov cumegn Surses, tgi è
naschia ord la fusiun digls 9 cumegns da Surses: Beiva, Cunter, Marmorera, Mulegns, Riom-Parsonz, Salouf, Savognin, Sur e Tinizong-Rona. Igl settember on igls votants eligia lour mastral ainten la persunga da Leo Thomann da Parsonz. El è ossa en pêr deis an uffezi. Noua less el eir cun igl nov cumegn? Glez vainsa tschartgea dad erueir aint igl suandont discurs.

Leo Thomann, igl amprem giavischainsa en bung onn nov e tot bung per igl Voss pretensious pensum scu mastral. Ainten l’intervista cun Vous avant las elecziuns, cura tgi eras anc candidat per igl post da mastral digl nov cumegn Surses, vez managea tgi a Surses mantga ena clera visiun. Ossa ischas mastral eligia e vez antschet cun l’antschatta digl 2016 igl Voss uffezi. Ed ossa interessescha naturalmaintg igls Voss electours tge visiun tgi vez per igl nov cumegn?

Leo Thomann: Angraztg fitg per igls bungs giaveischs pigl onn nov. Er ia giaveisch a Vous ed agls lectours dalla Pagina tot bung, surtot sanadad, ma er blers plascheirs e success.
Pertutgont las visiuns, veia scu egna dallas ampremas prioritads da fixar fegnameiras per igl nov cumegn. E chegl sen differents camps, scu per ex. l’economeia, igl turissem, la scolaziun, la cultura ed uscheia anavant. Chegl è pero betg angal la tgossa digl mastral, chellas fegnameiras ston neir elaboradas dall’antiera suprastanza.

Sen cunsegl da differentas
varts niron nous betg
a leir midar dalunga tot.
Sen Vous scu mastral ed igls Voss consuprastants ansemen cun l’antiera administraziun spetga en onn da gronda lavour ainten la realisaziun digl nov cumegn. Noua vasez las prioritads?

Leo Thomann: Schinavant tgi igl suveran sustigna igl project digl hotel ed abitaziuns a Barnagn e Viols igls 10 da schaner, noua tg’ia sper sen ena clera decisiun positiva, ò chel project amprema prioritad. Dasperas dattigl naturalmaintg bler oter da piglier a mang. Adattar las leschas principalas, elaborar regulativs da taxas, fixar igl plan da finanzas e d’investiziuns. Nous ans vagn laschea infurmar igl davos taimp da tottas suprastanzas sur digls affars currents e digls projects urgents. Ossa niron nous a valutar chellas infurmaziuns e fixar las prioritads. Sen cunsegl da differentas varts niron nous betg a leir midar dalunga tot, mabagn ans concentrar sen en pêr tgossas, elaborar chellas e sarar giu talas avant tgi antschever otras. Nous speragn sen la pacienztga dalla populaziun e la tgapientscha schi vo betg tot schi spert scu spitgia.

La repartiziun digls departamaints sen igls suprastants è succedeida, è chella definitiva u angal provisorica, quasi ad amprova?

Leo Thomann: Nous vagn aposta repartia igls departamaints a taimp, per tgi la populaziun scu er igls collaboratours saptgan tge persunga tgi è responsabla per tge affar, e tgi possan sa drizzar directamaintg agl responsabel. I stat an cumpetenza dalla suprastanza da far midadas digls differents affars ainten igls singuls departamaints e schi fò basigns er da midar departamaints. An cass tgi vasagn tgi l’egn u l’oter commember da suprastanza fiss surcargea ed en oter manc, nironsa a far las duevlas midadas.

Nous niron an mintga cass a
reager spertamaintg e speragn
er sen la flexibladad
da noss collaboratours.

Igl persunal tgi era avant pladia tar igls singuls cumegns, ins ò sen giaveisch surpiglia ainten la nova administraziun. È la dumonda digl persunal damais schlieida, vot deir tgi ins chinta da saveir neir siva agls pensums cun igl persunal actual?

Leo Thomann: Igl mument èn tots collaboratours infurmos sur digl pensum e post da lavour. Nous managiagn tgi vess d’esser pussebel da neir siva agls basigns actuals. Ma er cò niron nous a persequitar cuntinuadamaintg tge tgi funcziunga e tge betg. Nous niron an mintga cass a reager spertamaintg e speragn er sen la flexibladad da noss collaboratours.
Ena fusiun, ena decisiun acceptada cun igl contract da fusiun è tgi l’administraziun vigna a Tinizong. Vign chegl realiso 100%, resta navot ple a Savognin?

Leo Thomann: L’administraziun cun las partiziuns dall’administraziun generala, finanzas incl. uffezi da taglia, uffezi da biagier e la canzleia cun igl spurtegl èn ainten la tgesa communala a Tinizong. Er ia scu mastral va igl mies biro ainten chel bietg. L’administraziun forestala sa catta mademamaintg a Tinizong, aint igl biro digl luvratori dasper la rezgia. Nigna midada dattigl tigl codesch funsil. Chel resta scu anfignen adaco ainten la villa Manzi a Savognin. Ainten la tga communala digl anteriour cumegn da Savognin saro er igl biro digl manader dalla partiziun forestalesser/gruppa da lavour. Chegl aglmanc all’antschatta. Igl responsabel ò pero per mangs dad evaluar scu tgi l’antiera partiziun dallas ovras vign organisada agl futur. Perchegl ègl pussebel tgi dat lò anc midadas.

Ia pains tgi l’influenza dallas parteidas vegia betg ena
tala impurtanza sen scalem communal.

Ainten la nova suprastanza vainsa ena maioritad absoluta cun persungas dalla parteida liberlademocrata (Leo Thomann, Toni Sonder, Giancarlo Torriani). Vainsa da chintar an general cun ena politica ferm liberala cun schi pacas leschas e schi pacs regulativs scu pussebel, damais deregulaziun?

Leo Thomann: Ia pains tgi l’influenza dallas parteidas vegia betg ena tala impurtanza sen scalem communal, scu sen camp cantunal e federal. La tenuta digls singuls suprastants niro loancunter per franc ad influenzar la politica. Mia tenuta è liberala ed igl mies intent è da lascher tanta libertad ma er responsabladad a mintga abitant, scu pussebel. Schi savagn restranscher las leschas, ordinaziuns e reglamaints dapenda naturalmaintg er dalla populaziun, da sias pretensiuns e giaveischs.

Gio ainten las ampremas seiras d’infurmaziun e las ampremas radunanzas communalas è sa musso, tgi igl lungatg vign ad esser en problem. Schibagn tgi gl’è fixo cler e bagn ainten la constituziun, tgi igl rumantsch seia igl lungatg uffizial digl cumegn da Surses. Gl`è nia en tant opposiziun da chels tgi son betg rumantsch e schibagn da vart dalla suprastanza transitorica scu er dalla nova i tunga pitost tenor cumpromiss, vot deir mez rumantsch e mez tudestg. E chegl uscheia?

Leo Thomann: Chegl veia betg uscheia, igls cumegns èn nias manos an rumantsch, cun exepziun digl cumegn noua tgi igls investours da glianga tudestga èn stos preschaints. Nous niron er a manar anavant chella practica. Tgi dovra da tottas varts igl vicendevel risguard e toleranza an nossa situaziun è cler, ed ia sper e spetg propi tgi chel ager possa neir accepto da tottas varts.

Lungatg uffizial rumantsch vot atgnamaintg deir, tgi tot chegl tgi vign fatg aint igl cumegn seia rumantsch davent dallas sedutas da suprastanza, la radunanza communala, l’administraziun e correspondenza cun la populaziun ed igls exercezis da pumpiers seian per rumantsch?

Leo Thomann: Las sedutas da suprastanza vignan manadas an rumantsch an ancligientscha cun Karin Hersche, tgi è da glianga tudestga, tgapescha pero rumantsch. Mademamaintg vignan igls protocols redigias an rumantsch. Ainten la correspondenza nignsa ans adattar alla populaziun, brevs rumantschas niron raspundeidas an rumantsch, tudestgas an tudestg. Pertutgont igls exercezis da pumpiers na dattigl tenor mias infurmaziuns nigns meds d’instrucziun an rumantsch e cotras ègl igl mument betg pussebel da manar tras tals an rumantsch. Nous vagn er en problem da recrutar avonda gliout per igl sarvetsch da pumpiers ed ischan er ranviias sen tals da glianga tudestga, tgi nissan strousch a far part ad exercezis rumantschs.

Ossa, i dat chella clausla supplementara aint igl artetgel da lungatg. Chella dei tgi nign dastga esser restranschia ainten igls sies dretgs politics perveia digl sies lungatg. Chegl dattigl pero nagliour utro. Angal schi ins vo a Tusang, vign nign a piglier risguard segls Rumantschs, e giu Turitg anc pi pac. Pero ins peglia er betg risguard giu Losanna u giu Lugano p.ex. sen chels dalla Svizra tudestga. Cò ins ò mai santia da talas clauslas?

Leo Thomann: Chella clausla meziunada è fixada aint igl contract da fusiun. Tiers chegl è la madema clausla er neida surpiglida sen proposta d’ena gruppaziun a caschung digl cumegn constitutiv, aint igl artetgel 5 dalla constituziun digl cumegn da Surses. A me n’è betg ancunaschaint schi dat an oters cumegns talas clauslas u betg. Ord mia vista è decisiv tgi la clausla è fixada aint igl contract da fusiun e stò cotras neir exequeida an chel senn.

Da Bumang è sto è igl Voss amprem de d’uffezi scu nov mastral digl cumegn da Surses. Tge giavischez per igl 2016, scu mastral?

Leo Thomann: An amprema lengia giaveischa a l’antiera populaziun scu er a tots noss giasts en ventirevel onn nov.
Ia giaveisch pinavant ena bunga e fritgevla collaboraziun cun tot igls funcziunaris e collaboratours digl noss cumegn da Surses.
Ia sper tgi las singulas vischnancas da noss cumegn creschan spertamaintg ansemen, cun respect e toleranza vicendevla e tgi saptgan ans mussar unias vers anor.
Ed alla fegn tg’ia possa adampleir e manar tras igl mies uffezi pigl bagn e per la cuntantientscha dall’antiera populaziun.

Angraztg per igl discurs ed i giavischagn en bung mang per exequeir igl Voss pensum pretensious.


Legenda:

Leo Thomann, igl mastral digl nov cumegn Surses an sies biro: el ò la ferma voluntad da leir igl migler per igl cumegn e la sia populaziun.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Igl antier regal an eneda

Igl antier regal an eneda

Pagina da Surmeir
07.01.2016 - 07:56

pb. Ferdinand Parpan è en fegl dad emigrants da Vaz. El è mort igl 2004
cun 102 onns a Paris. Scu vaschign d’onour digl cumegn da Vaz, ò el regalo igl 2002 an ota vigliadetna 121 objects agl Museum local Vaz. Dumengia passada è stada la vernissascha ainten la Sala Parpan.

Igls perdavants da Ferdinand Parpan èn emigros an Italgia. Ensacuras è igl bab rivo a Paris. Ferdinand Parpan è davanto artist ed ò luvro ena lunga veta principalmaintg scu sculptour ainten la capitala dalla Frantscha.
A Vaz èn igls davos decennis diversas persungas s’occupadas dalla perscrutaziun digls emigrants. Egn dad els è Jean-Claude Cantieni. Ed ensacu ins è er rivo sen Ferndinand Parpan ed ò piglia se contact e fatg ad el ena visita. Avertia da sia derivanza da Vaz, è igl scharmant Franzos Grischun s’interesso pi ferm per sia patria d’origen ed igl matg 2001 an l’ota vigliadetna da 99 onns è igl sculptour sto a Planeiras sen visita. Cun chella occasiun ò el survagnia igl vaschinadi d’onour.
Quasi scu rancunaschientscha ò Ferdinand Parpan fatg igl 2002 en generous regal a sies cumegn d’onour cun surdar 121 sculpturas e maletgs. Ena delegaziun da Vaz ò dastgea far la tscherna aint igl atelier a Paris ed ins ò transpurto la custevla fitgira a Vaz.

Ainten la Sala Parpan
Igl artist è alloura mort igl onn 2004. Chels da Vaz on lia render onour ad el e construia a Vaz Zorten tranter la tgesa e la clavadeira digl Museum local Vaz, ena annexa tgi ins ò numno Sala Parpan. Chella sala n’è pero betg schi gronda. Ella duess sarveir per exposiziuns lateralas digl museum tgi mossa permanentamaintg l’antiera cultura purila digls decennis e tschentaners passos ainten la tgesa e la clavadeira. Ins ò er gia exponia sculpturas da Ferdinand Parpan, pero adegna angal ena pitschna selecziun. Per solit an cumbinaziun cun artists contemporans digl li.
La suprastanza dall’uniun digl Museum local Vaz, actualmaintg presidiada da Marlies
Eugster, ò adegna gia igl giaveisch da leir mussar eneda igl antier regal da Ferdinand Parpan. Vot deir tots 121 objects tgi èn rivos a Vaz. Toni Parpan scu commember dalla suprastanza dall’uniun ò piglia an mang dad organisar e realisar ena exposiziun cumplessiva digl regal digl sculptour da Paris. Chegl n’è betg sto schi simpel causa dallas relaziuns restranscheidas digl spazi. Pero ins ò gist via ainten chellas relaziuns ena parallela tar igl atelier da Ferdinand a Paris, noua tgi igls objects eran deponias sur ples etaschas sen en spazi relativamaintg strètg.
Digl reminent èn tot igls objects dalla donaziun cataloghisos. Mintga object porta igl tetel original tgi igl artist veva do. «I vagn eneda er ampruo da metter igls tetels digls objects an tudestg. Gl’è pero betg schi simpel da transponer dad en lungatg ainten l’oter e tuttegna tigneir l’originalitad», ò managea Jean-Claude Cantieni tgi è sto alla testa dalla delegaziun tgi è stada a Paris ed è er participo da maniera decisiva ainten la tgira digl regal.
Chegl tgi ins so anc betg è, tge tgi duess capitar cun tot igls 121 objects siva l’exposiziun tgi cozza anfignen la fegn favrer.

Las pi diversas materialias
Ferdinand Parpan era en artist cun bleras facettas. Schibagn puncto tematicas tgi el ò piglia per la realisaziun da sias sculpturas e maletgs scu er puncto grondezza e materialias cattainsa tot las variaziuns. E tuttegna ins canoscha spertamaintg igl sies stil. Detagls svaneschan e l’expressiun centrala domineschan an spezial las sculpturas. Tgi el vegia alloura luvro cun metal, cun lenn, cun crap u cun cheramica, las sculpturas èn savens glischas e cun conturas radondas. Er er schi digl material e dalla furma annò èn las figuras mecta staticas, schi on ellas tuttegna ferma expressiun dinamica. Tematicas tgi vignan avant savens tar Ferdinand Parpan, èn persungas e lò cun predilecziun musicists ed alloura animals e lò ò igl elefant ena muntada dominanta.
Tiers tgi igl artist è per regla sa restanschia sen igl essenzial, ins catta tar el er sculpturas tgi mossan per exaimpel igl carstgang an sies esser natural, figuras classicas.
Igl Museum local Vaz è avert mintga mesemda e gievgia scu er la davosa dumengia digl meis mintgamai dallas 13.30 - 17.00.


Legenda:


La presidenta dall’uniun digl Museum local Vaz, Marlies Eugster alla vernissascha da dumengia passada cun Jean-Claude Cantieni, tgi ò messa a strada igl contact cun Ferdinand Parpan.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
105 kilos per igls basignous

105 kilos per igls basignous

Pagina da Surmeir
07.01.2016 - 07:54

pb. Siva digl 1997 dattigl an Svizra en’acziun caritativa per basignous an Svizra ed agl exteriour. Ella sa nomna «2 x Nadal». Er igl Radio Rumantsch è participo ed è sto igls 29 da december cun ena emissiun da rimnada directamaintg davent dall’Ustareia Alpina a Salouf.

«2 x Nadal» è en’acziun communabla dalla SRG/SSR, la Posta Svizra e la Crousch Cotschna Svizra. Ella antscheva mintgamai dalla viselgia da Nadal e cozza chest onn anfignen igls 9 da schaner. I vignan rimnadas robas scu victualias tgi von betg a mal scu pasta, reis, ieli e conservas conservablas aglmanc 6 meis, artetgels d’igiena e da tualetta scu savung, schampo u pasta da daints, material da scola e da papetaria per uffants, calzers d’unfants novs.
Mintg’onn vignan ansemen passa 70 000 pachets. Chels vignan transpurtos gratuita-maintg dalla Postsa Svizra a Wabern tar la centrala dalla Crousch Cotschna Svizra. La mesadad digls pachets vo a gliout basignousa an Svizra e l’otra mesadad a persungas basignousas ainten las teras digl ost dall’Europa, principalmaintg ad unfants.
La SRG/SSR sustigna l’acziun medialmaintg cun far adegna puspe attent igl auditori all’acziun ed er cun eir ainten las vischnancas e far ena rimnada activa.
Er igl Radio Rumantsch sa participescha. Igls 29 da december ins è sto ainten l’Ustareia Alpina a Salouf ed igls 7 da schaner ins è a Vella.
Ena bela rimnada
Radio Rumantsch cun la moderatoura,
Marionna Lombriser è damais stada igls 29 da december a Salouf. Anvidos èn tots chels tgi on interess ed igl café è gratuit. Cumpareidas èn tranter 30 e 40 persungas, er dallas vischnancas vaschignas. Scu post extern ins infurmescha tranter las 09.30 anfignen las 11.30 ed ins rapporta adegna puspe sur dalla rimnada ed i vign discurria cun auditours dad RTR e persungas, tgi èn cumpareidas per sa participar alla donaziun da «2 x Nadal».
Marionna Lombriser ò antschet la sia rapportascha davent da Salouf cun preschentar igl hospitant, igl ustier dall’Ustareia Alpina, Stephan Weyrich. En om tgi è nia notiers e tschertga cun indigens e giasts da porscher ensatge spezial scu travagl gastronomic ainten ena bela cuntrada. Tgi mantga la neiv seia igl mument anc nign problem, essend tgi seia bel’ora e blers geian a spass tranter Riom, Parsonz, Mon e Salouf e passan uscheia tar el davant igl isch-tga e vegian adegna u fom u seid.
Paulina Dedual da Parsonz è ena fidevla auditoura dad RTR. Ella sa participescha er adegna puspe agls gis. Er ella è cumpareida cun regals per «2 x Nadal». Ella veva purto savung spezial ed ielis da bogn spezials, tgi ella survign da paraints alla Svizra franzosa. Ed ella ò panso cun regalar chels artetgels spezialmaintg a chels dalla Serbia, tgi on simplamaintg angal pac da chellas tgossas e gioldan ferm da survagneir chegl.
Sep Antona Bergamin è sto igl sagond giast tar Marionna Lombriser. Er en auditour ancunaschaint agl RR. El è rivo cun reis e cun pasta ed igls sies pansierts èn principalmaintg tar igls unfants tgi èn an basigns.

Tarmagls per igl svilup digl unfant
Tarmagls è er ena categoria da regals per l’acziun «2 x Nadal». E cò ò Marionna Lombriser anvido en’experta, Zegna Pittet-Dosch da Cunter. Ella è er eneda stada redactoura tigl Radio Rumantsch ed era lez mument responsabla per l’acziun «2 x Nadal» tar RTR. Oz è ella scolasta ed ò dus unfants pitschens da tschintg e treis onns. Dasperas è ella anc presidenta dalla pro juventute Surses. E gl’è prest cun sasez tgi ella ò purto tarmagls sen la meisa da donaziuns a Salouf. Per igl sies mattatsch pitschen ò ella purto blocca per construeir diversas tgossas e per igl pi grond fletters e co-deschs da malager per igls unfants creativs. «Far tarmagls è betg angal ensatge tgi fò plascheir agl unfant, mabagn en basigns elementar. En basigns gist schi impurtant scu magler, bever e durmeir. Cun far tarmagls tgapescha igl unfant igl mond. Independent da tge part digl mond e da tge cultura tgi el dereiva», ò manage Zegna Pittet. Cun far tarmagls rimna el er bleras experientschas per la veta. Per exaimpel desillusiun u rabgia, pero er luschezza e plascheir. Tarmagls duessan er promover la fantascheia digl unfant. Ed i seia betg impurtant dad aveir blers tarmagls.
E scu para dattigl er anc ainten Svizra unfants tgi veivan cun lour genitours agl our u schizont ainten la povradad ed i mantgan er daners per cumprar tarmagls. Ed er a chels duess l’acziun «2 x Nadal» saveir gidar.

Visitaders generous
Scu tgi Marionna Lombriser ò alloura detg, seian igls visitaders ainten l’Ustareia Alpina a Salouf stos fitg generous: la gronda meisa da donaziuns era bagn amplaneida ed ins vegia per part er gia da metter igls regals sot meisa. Sen la meisa ins vaseva digltotta sorts mangiativas scu pasta, reis, conservas, dultschems ed alloura tarmagls da diversa speztga ed artetgels da higiena e tgira digl corp. La peisa da chels regals tgi èn nias rimnos per l’acziun para dad esser en grad per misiriar. E tot las donaziuns tgi èn neidas ansemen a Salouf pasavan 105 kg.
Ed ossa è dumando igl sarvetsch da La Posta, tgi è participada ve dall’acziun cun transpurtar la roba a Wabern dasperas Berna. Chel de la tura a Salouf veva Margarita Bergamin da Cunter. Ella è alloura rivada all’Ustareia Alpina per igls pachets da «2 x Nadal». E scu tgi ella ò rachinto a Marionna Lombriser, ins vegia tar la Posta gugent, schi igls pachets seian betg mengia gronds e betg mengia grevs. Tgi ins saptga purtar bagn els, ossa tgi ins dastga betg duvrar ple cordas. Roba fragila seia bung, schi ella seia bagn pulstrada, pertge schi en pachet detta eneda or da mang, possigl alloura tgunsch esser tgi ensatge rompa.

Legenda:

Margarita Bergamin da Cunter è alloura rivada sen la sia tura dalla Posta per piglier cun ella igls pachets cun las donaziuns tgi von a Wabern.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Quants pizas ò la steila da Nadal?

Quants pizas ò la steila da Nadal?

Pagina da Surmeir
24.12.2015 - 08:24

pb. Ins discorra da chel taimp savens dalla steila da Nadal. Ma tgenegna è chegl ansomma, chella steila da Nadal? E quants pizs ò la veira steila da Nadal? Tot dumondas tgi paran dad esser simplas e las raspostas cleras. Ma, ègl propa schi simpel? Nous ischan stos alla tschertga da raspostas.

Damais la nossa dumonda cardinala è chella digl domber digls pizs ve dalla veira steila da Nadal. Ma per saveir quants pizs ins stò saveir igl amprem tgenegna tgi è la veira steila da Nadal? Sen l’amprema para chegl bagn cler: chegl è chella steila tgi ò musso la notg da Nadal agls pasters la veia tar la stalla ed alloura er agls treis sontga rètgs. Ma tge steila è chegl sto? Tge steila è da chel taimp ainten chella part digl mond anturn Betlehem zont clera? Ena dumonda per igl astrolog. Ed ossa antschevan las speculaziuns. Vot deir, igl astrolog è en scientist e dei, tgi ins saptga betg defineir exact tgenegna tgi seia la steila da Betlehem, essend tgi ins vegia nigns mussamaints an furma da fotografias u descripziuns da ples persungas, tgi fissan identicas. Ins saptga angal digl nov testamaint, tgi stoptga esser sto chella notg ena appariziun speziala agl firmamaint. E cò antschevan las diversas interpretaziuns. Divers scientists speculeschan simplamaintg tgi en comet seia sto chella notg sur Betlehem. Oters astrologs manegian tgi seia sto ena constellaziun speziala ve digl firmamaint tgi dus steilas eran schi manevel egna da l’otra tgi parevan egna. Ed uscheia dattigl anc las pi diversas amprovas d’interpretaziun e tar tottas mantga alla finala igl mussamaint.
Steilas on nigns pizs
Ed ossa tar la dumonda digls pizs dalla steila da Nadal. Igl astrolog ò ena clera rasposta: steilas on nigns pizs. La steila la pi manevla a nous è igl suglegl e chel è radond. Igl muvimaint dall’aria lascha pareir er en pitschen muvimaint dallas steilas e cotras scu tgi ellas vessan pizs.
Damais ègl cler tgi la steila da Nadal è ena invenziun digl carstgang. Ma tgenegna è la dretga steila da Nadal e quants pizs ò ella? Ed er cò dattigl betg ena rasposta tgi so persvader. Pertge i dat steilas cun igls pi divers dombers da pizs. I dat perfign ena steila cun treis pizs. Chegl è p.ex. er chella da Mercedes. Pero siva igl scandal cun las emissiuns, parigl grev da creir tgi chegl seia la veira steila da Nadal. E cun quatter pizs, ma tgi chegl seia la veira steila da Nadal? Cun tschintg pizs sa mossa chegl gio pi bagn. Ed an chella furma cunaschainsa las steilas tgi èn ainten ena veia a Los Angeles, tgi sa nomna «Walk of fame». Anfignen igl 1. da fanadour 2015 eran cò integradas aint igl passape dalla veia 2&#8197;563 steilas da persunalitads prominentas. Chellas steilas on tschintg pizs, pero chellas da Nadal sarogl er betg. Ed alloura dattigl er er steilas cun seis pizs. Uscheia p.ex. la steila da David tgi è er ainten la voba dad Israel. Chegl èn dus tiranghels cun madem lungas varts mess egn ainten l’oter. Chella steila cun ena relaziun tigl rètg David e tar la Tera sontga pudess pi tgunsch esser la veira steila da Nadal, ma igls Gidias mianc festiveschan Nadal. Ed alloura dattigl er er steilas cun set, otg, nov ed anc daple pizs. I dat nign cunfegn. Ed ena steila na stò er betg esser simetrica e pò aveir pizs da differentas grondezzas.
La rasposta sen la gronda dumonda dalla veira steila da Nadal ins so damais betg rasponder. Chella na dattigl betg! Ed uscheia pò mintgign aveir la sia steila da Nadal persunala.

Legenda:


Uscheia flurescha igl mument la mia steila da Nadal.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
La mia steila da Nadal n’è betg scu las otras

La mia steila da Nadal n’è betg scu las otras

Pagina da Surmeir
24.12.2015 - 08:19

pb. I dat nigna flour tgi vign vandeida schi savens da chel taimp scu la steila da Nadal. Betg da smarvagler: ella porta en nom fitg adatto per las festas, flurescha da chel taimp e tigna relativamaintg dei. Tranter chels mella e mella schitgs tgi vignan vandias è la mia steila da Nadal fitg ena speziala.

Forsa igl amprem ena infurmaziun tar la steila da Nadal. Pertge porta chesta planta ansomma chel nom? Ella dereiva uriundamaintg da Mexico. Ena mattatscha tgi sa numnava Pepita leva er far en regal agl Bambign. Ella veva pero nigns raps. Uscheia ò ella purto egna da chellas plantas ainten baselgia. Lò ò ella antschet a flureir schi bagn, tgi ella matteva tot igls oters tgers schintgetgs ainten la sumbreiva. Siva da lò ò ella survagnia igl nom steila da Nadal.
Digl reminent dattigl ella cun flours cotschnas, rosa, alvas u cotschen-alv ticlinadas.

Tips per la tgira
An connex cun la compra da steilas da Nadal vign do blers tips tgi ins duess risguardar per tgi ella tigna dei e vign er en onn siva forsa puspe. En cunsegl impurtant para dad esser, tgi steilas da Nadal varteschan nign freid. Damais duessan ellas betg esser oravant la buteia dalla vendita ed er esser pachetadas bagn per igl transport a tgesa. Lò duessan ellas er betg esser aint igl freid e betg noua tgi teira e tgi igl suglegl dat directamaintg sen la flour.
Ins duess bugnier regularmaintg igl schitg, pero betg mengia e piglier ava cun temperatura dalla stanza. Mintga dus emdas ins duess dar cultem alla flour. Flours da Nadal dovran per flureir deis curts. Schi ins vot far
neir da flureir ena steila da Nadal digl onn passo, ins pò far en tric e metter ella durant seis emdas mintga de 12 ouras ainten ena stanza stgeira. U tgi ins metta suraint ena scatla da cartung u ena sadela. Igl pi tar la premaveira cala la steila da Nadal da flureir. Alloura ègl igl migler da metter ella ainten en li pi freid e dar angal gist pac’ava. Siva seis emdas metter la planta ainten en oter schitg. Schinavant la teoria.

Ed ossa tar la mia flour da Nadal
Damais vainsa santia la teoria ed ossa lessans neir tar la practica. Er ia va survagnia igl onn passo curt avant Nadal egna da chellas mellas steilas da Nadal tgi èn neidas vandeidas an Svizra. Ena classica cotschna. Ella fluriva gio bagn ed ò er fluria sur las Festas aint igl onn nov. Ed anavant. Ella survagniva regularmaintg ava. E chegl per solit ava an temperatura dalla stanza. Pertge tgi fiss da gidar siva mintga dus emdas cun cultem, glez vaia ligia
pir dei siva. Basta, la mia steila da Nadal, cura tgi igls deis nivan pi lungs e la premaveira mussava amprems segns, ò fluria anavant. Er schi chel taimp vess dad esser critic an chel senn, tgi la steila da Nadal vess da calar da
flureir, schi ò ella mianc fatg igl minim stem dallas prognosas digls florists. Ed er schi ella veva igl suglegl tgi dava en taimp digl de directamaintg sessour, ò ella fluria frestgamaintg anavant. La premaveira è passada, la stad
è rivada e la mia steila da Nadal fluriva anc adegna. Ea, ava survagniva ella regularmaintg e damais er avonda. Alla fegn dalla stad vers igl aton è alloura neida per la flour ena crisa existenziala. Durant en taimp pi lung ò ella betg propa gia la tgira tgi ella vess duvro e principalmaintg mengia pac’ava. Planget
on las flours cotschnas antschet a sblitgier. Las figlias er. Adegna daple crudavan figlias setgas giu digl schitg. Ena fegn dramatica e tragica tgi na pareva betg dad esser evitabla.

La renaschientscha
E schi ensatgi crei ossa, tgi la terapia da schoc cun metter ella aint igl stgeir, midar tera u otras schicanas vegia gido, lez sa sbaglia ferm. Pertge er da chegl vaia ligia bler pi tard. La mia steila da Nadal ò simplamaintg survagnia regularmaintg puspe ava. Cun temperatura dalla stanza. Planget, planget ò la planta prest blotta catschea puspe figlias. Ed igl verd sblatg è sa mido an en verd pi frestg e pi ferm.
Pero la mia steila da Nadal è rastada verda, nignas flours cotschnas. Pepita vess gia nign plascheir. Chella steila da Nadal vess ella betg regalo agl Bambign. Ella era ossa simplamaintg verda e fascheva nigns segns da leir midar ensacuras calour. Naturalmaintg tgi per la stanza tgi ella era destinada, na fascheva ella nign’ideia chella parada tgi ella veva fatg davent da Nadal digl onn passo anfignen all’antschatta digl aton. Ma ins duess betg esser mengia pretensious. En schitg cun figlias verdas è anc adegna migler tgi nign schitg. E cun chella constataziun ò l’anterioura steila da Nadal dastgea tigneir anavant igl sies plaz, ò survagnia regularmaintg ava ed era atgnamaintg frestga. Simplamaintg tot verda.
E varda! En pêr deis siva digl mez december veva egna dallas figlias en gnoul en’otra calour. Spertamaintg è sa musso tgi chegl era chel cotschen tgi steilas da Nadal on e tgi er la mia ò gia dei e lung. E siva dad ena flour ègl do dus, treis…Ed oz è ella an ena fluriziun.
La steila da Nadal ò survagnia anavant regularmaintg ava cun temperatura dalla stanza. Sainza cultem. Mintga de s’augmainta igl cotschen ve digl schitg. Ea, las flours èn anc zaclegnas, ma ellas vignan adegna pi fermas e pi frestgas. Ed igl punct culimnont dalla fluriziun saro da Nadal. Ed ia stebtg da regalar ella agl Bambign, ma ossa savessa scu fiss da tractar ella . . .

Legenda:

Uscheia flurescha igl mument la mia steila da Nadal tgi è stada angal avant treis meis curt avant la mort vegetala.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
«Antagler e malager è la realisaziun d’en semi»

«Antagler e malager è la realisaziun d’en semi»

Pagina da Surmeir
24.12.2015 - 08:17

pb. La Sala Segantini a Savognin ò puspe davert las sias portas sonda passada. Cun la vernissascha da maletgs e sculpturas dad Andreas Oberli dad Alvagni-Bogn. Thomas Kollegger ò preschento igl artist e la sia ovra.

Atgnamaintg vess Andreas Oberli gio gia dad exponer alla Sala Seganti a Savognin avant en onn. Per muteivs da sanadad ò el pero stuia desister ed ins ò suspendia per en onn.
Tgi è Andreas Oberli? El è naschia igl 1972 a Schaffusa. Siva igl seminari da scolasts a
Coira ò el do divers onns scola a Praden/Tschiertschen ed a Tavo. Digl 2004 anfignen digl 2004 ò el frequento l’ancunaschainta e suletta scola d’antagler an lenn dalla Svizra a Brienz.
Siva digl 2007 è el antagleder an lenn independent cun en agen atlier ad Alvagni-Bogn e parzialmaintg dat el anc instrucziun da dessegn a Tavo.
Mastier u clamada
Igl punct da partenza dad Andreas Oberli aint igl mond digl art è stada la fascinaziun per igl lenn. E da luvrar cun el. El n’è pero betg chel tgi amprova da metter aint igl lenn schi fegn scu sa lascha detagls dad animals u otras tgossas dalla nateira. Na, per el è igl lenn med d’expressiun. Seia chegl igl lenn natural u tgi chel ò survagnia calour.
La lavour cugl lenn vei el pitost scu igl sies mastier u prest migler clamada. Vetiers ò el er antschet ossa divers onns a malager. E la cumbinaziun da chellas dus tgossas vei el scu la realisaziun dad en semi.
Anfignen ossa ò Andreas Oberli gia 25 exposiziuns an diversas parts dalla Svizra. Savens er ainten la regiun da Surmeir. Ed an tge direcziun tgi igl art dad Andreas Oberli sa sviluppescha ins ò pudia veir detg bagn p.ex. all’exposiziun «Kunst am Kanal» igl 2010/11, «Wartende» igl 2011 alla staziun ad Alvagni-Bogn, «sol Art us» igl anviern 2011/12 ad Alvagni-Bogn, ARTAVA» per lung dalla veia dall’ava an Val Alvra e «Kunst im Schnee» 2013/14, mademamaintg ad Alvagni-Bogn. Las figuras ed installaziuns dad Andreas Oberli laschan adegna sa farmar, contemplar e reflectar. Ed el dovra er adegna daples materials e magari svanescha igl lenn perfign cumplettamaintg. Pi preschaintas davaintan adegna las calours.
Tar las sculpturas vign alloura igl lenn puspe preschaint, ma betg adegna elaboro, magari er scu catto ainten en flum. E savens è igl origen dad ena sculptura ena locuziun tgi el exprima a sia moda.

En act sen la soua
Per el i seia sto en tant en act sen la soua da leir preschentar en artist e la sia ovra, per el scu giurist, ò managea Thomas Kollegger an sia introducziun. E tar chel act sen la soua seia adegna en tant prievel da crudar. Ed el ò er betg tschartgea dad interpretar las 21 ovas tgi
Andreas Oberli ò exponia alla Sala Segantini a Savognin. Pertge igl artist surlascha chegl adegna agl singul contemplader. Cun igl tetel tar l’ovra dat el bagn ena direcziun, daple pero betg…. «Ed ansomma», manegia Thomas Kolleger, «pò ena interpretaziun oz esser uscheia, dumang pero gio otra».
El sa dumonda pero tge tgi fascinescha atgnamaintg igl artist? E vign tar la conclusiun tgi seia chegl tgi el vegia betg anc via an oters lis.
Thomas Kollegger è er repasso la veta e la veia dad Andreas Oberli. Cun la sia scolaziun e cun igl svilup aint igl sies art. Ed er el constatescha, tgi igl maletg è nia vetiers pir pi tard. «Igl an-tagl an lenn è la clamada, la pictura è la passiun e la cumbinaziun da chels dus è la realisaziun dad en semi».

Legenda:

Andreas Oberli davant egn digls sies maletgs tredimensiunals tgi èn exponias actualmaintg ainten la Sala Segantini a Savognin.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Novas structuras per en avigneir intschert

Novas structuras per en avigneir intschert

Pagina da Surmeir
10.12.2015 - 08:17

pb. Da curt ò la secziun Grischun central digls impressaris gia la sia radunanza a Barvogn. Betg angal per igl president Nicolin Luzio, mabagn er per la secziun ègl sto la davosa. Ins vo anavant cun novas structuras. Igl futur dallas firmas da construcziun cuntigna tuttegna tscherts segns da dumonda.

Anc avant angal 20 onns veva la Secziun Grischun central digls impressaris 20 secziuns cun total manevel 500 ampluias. Oz è la situaziun sa midada cumplettamaintg, uscheia tgi la madema secziun ò anc 8 interpresas ed anturn 250 ampluias. E per l’egna u l’otra interpresa da construcziun è igl avigneir intschert ed er las otras èn vedlonder da biagier giu lour capacitads, er tigl persunal. Ed i totga betg angal igls staschuniers, mabagn er igls indigens.
Bung, ins veva da chintar tgi cugl boom da biagier i na saptga betg eir an perpeten angal anse. E tgi ensacuras niss er igl taragn da biagier pi stgers. La realitad è alloura neida bler pi spert tgi chinto. Ena recessiun generala dall’economia e digl turissem an spezial, ò laschea s’accorscher an amprema lengia las regiuns periferas. Siva ò la decisiun politica cun l’iniziativa dallas sagondas abitaziuns anc contribuia la sia part. Chegl tot ansemen ò gia la sia influenza sen la branscha da biagier. Las interpresas da construcziun on s’accurschia pi ferm, chellas da construcziun bassa manc ferm, pero er. Betg igl davos perchegl tgi las firmas da construcziun ota on antschet a concurrenzar er chellas dalla construcziun bassa.

Angal ple regiuns
Per igls interess dalla branscha da construcziun principala, procurescha l’uniun cantunala digls impressaris cun igl sies secretariat a Coira. Mano vign chel da deputo
Andreas Felix. Per represchentar igls interess dallas singulas regiuns dattigl anfignen ossa otg secziuns. Igls interess èn oters ainten las regiuns digl plang tgi ainten las regiuns muntagnardas ed otras ainten ena regiun turistica tgi ainten en center industrial.
Igl svilup recessiv è pero sto pi ferm u manc ferm ainten tot las regiuns ed uscheia er ainten las secziuns. E chel svilup descretg all’antschatta tar la secziun Grischun central, sa lascha surpurtar ple u manc er sen las otras secziuns. E gl’era grev da tigneir las secziuns activas. Uscheia è igl clom per refurmas davanto adegna pi ferm. E chellas von gio an vigour cun igl 1. schaner 2016. Ins leva redutgier dallas otg secziuns sen quatter regiuns. Chegl ins ò er fatg e partia aint igl cantun an: Grischun digl nord, Grischun digl sid, Grischun central e Surselva. Chellas regiuns on pero betg la madema funcziun scu las secziuns dad oz, tgi èn autonomas e decidivan sezzas lour tgossas e lour program. Las quatter regiuns novas on pitost ena funcziun consultativa pertutgont dumondas dalla branscha. Ellas on pero er ena radunanza annuala, noua tgi pon purtar ansemen lour giaveischs, chitos e problems. Pero la strategia, la politica, las decisiuns, las consultaziuns, la scolaziun digls amprendists etc., tot chegl tgi ò da far cun dumondas da construcziun, vo sur l’uniun cantunala. Chella ò da nov otg commembers da suprastanza, mintgamai dus represchentants da mintga regiun plus igl president. La regiun Grischun central cumpeglia Surmeir, Tumliastga anfignen Giuvalta, la Mantogna, Schons, Valragn e Moesa. Igls represchentants da chella regiun ainten suprastanza èn Oscar Gattoni da Soazza e Diego Luzio da Savognin.

La davosa radunanza
Ed uscheia è stada igls 20 da november a Barvogn la davosa radunanza dalla secziun Grischun central ed er la davosa siva 13 onns da Nicolin Luzio, scu president. Tiers las infurmaziuns davart l’uniun cantunala ed ena revista resp. prevista sen la staschung da biagier ainfra igl territori dalla secziun, è er stada ena tractanda la dissoluziun dalla secziun Grischun central e chella è er neida decideida digls represchentants dallas otg interpresas preschaintas. E scu tgi Nicolin Luzio ò detg, ins vegia er anc gia da decider sur dalla facultad da 1&#8201;500.– fr. Chella vigna deponeida tar l’uniun cantunala durant 10 onns e schinavant scu tgi vignan betg a dar ensatge sumigliant scu la secziun dad oz ainten chella regiun, duessan igls daners neir duvros per la scolaziun digls amprendists.
Las novas structuras seian tenor Nicolin Luzio, betg stadas ferm an discussiun. Gl’era tot nia preparo dall’uniun cantunala e do allas secziuns per consultaziun. Essend tgi ins veva strousch alternativas seia er nascheida nigna opposiziun. Cun la schliaziun tgi vala a parteir dall’antschatta 2016, ins vegia pi gronda efficienza e tiers chegl ins vegia tuttegna la pussebladad da tigneir chint er a dumondas tgi pertotgan las singulas regiuns.

Redutgier anavant la capacitad
Scu è stada la staschung da biagier 2015 aint igl territori dalla secziun Grischun central? «Cura tgi faschagn ena bilantscha, stuainsa adegna tigneir chint, tgi igls davos dus u treis onns on las nossas interpresas redutgia las capacitads da persunal per ca. 20%. Ossa, schi pigliagn angal igl onn tgi vo a fegn, alloura pudainsa anc discorrer dad en bung onn», dei igl president dalla secziun. E schi el discorra dad en bung onn, ègl sto migler per la construcziun bassa tgi per la construcziun ota. Pero er anc galant per la construcziun ota. Lò ins vigna a s’accorscher pir igl onn vegnent propa dretg. E pertutgont igls prietschs i seia simplamaintg uscheia, tgi pi paca lavour e pi gronda tgi la concurrenza seia.
Concernent la staschung da construcziun 2016 manegia Nicolin Luzio: «Ena gronda differenza anvers igls onns avant è, tgi lò ins veva adegna anc ensatge lavour reserva digl onn avant. Chest onn è chegl quasi navot». En oter problem seia er an connex cun l’iniziativa dallas sagondas abitaziuns. Ins saptga anc ossa betg exact scu tgi la lescha vigna exact interpretada. Per exaimpel per clavadeiras ainten las vischnancas. Ed uscheia vegian mianc igls architects savia planisar.

Igl turissem è decisiv
E vurdond vers igl avigneir è Nicolin Luzio persvadia, tgi per eir bagn alla branscha da construcziun ed agls impressaris, stuessigl er eir bagn agl turissem.
En oter problem vign er a sa mussar igls proxims onns anc pi ferm e sa mossa gio oz è, tgi essend tgi las interpresas on gia da biagier giu lour capacitads, on ellas betg igl potenzial da saveir surpiglier lavours pi grondas. Scu p.ex. igl hotel e la surbagiageida dad abitaziuns agl Lai Barnagn/Viols. Ins saptga segple sa participar cun otras interpresas per lavours parzialas.
«Per las firmas da construcziun ota vei ia en grond potenzial ainten las sanaziuns da tgesas existentas. Forsa tgi ins savess perfign sa spezialisar sen da chellas lavours», dei igl president dalla secziun Grischun central.
Manc dramatic vei Nicolin Luzio la situaziun per las interpresas da construcziun bassa. Veias seian adegna puspe da reparar u per part er da far novas. Seia chegl digls cumegns cun projects d’infrastructura da divers gener. Er igl gôt ò adegna en tschert potenzial. Seia chegl per veias novas u mantigneir veias existentas u er otras lavours d’infrastructura.
Er igl cantun ò adegna puspe lavours ve da veias. Pertge ainten las muntognas èn las costeras adegna en tant an muvimaint, uscheia tgi las veias piteschan e ston neir sanadas da taimp an taimp.
En’otra dumonda è chella dalla veia da Gelgia. Davainta ella ensacuras tuttegna veia naziunala? Alloura savessigl, dar er cò lavour. Egna dallas ampremas saro la veia da cantun segl tratg dallas bovas da Rona. Pi prubabel vign chella lavour igl 2017.

Legenda:

Per la construcziun bassa èn las perspectivas digl avigneir anc betg schi malas, per la construcziun ota vignigl a dar taimps pi maiers.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Ena revista s’occupa digl futur

Ena revista s’occupa digl futur

Pagina da Surmeir
10.12.2015 - 08:14

pb. Igls davos deis è rivada ainten igls casals la nova periodica dall’Uniun Rumantscha Grischun Central (URGC). Igl sies nom «Revista digl noss Sulom». Ella dueva ramplazzar igl Sulom Grischun Central tgi dat siva digl 2008. En nov team gioven da redacziun ò lia dar ena pareta pi frestga alla periodica ed ena fegnameira era directiva: contanscher er la giuventetna.

Igl team da redacziun cun Pia Plaz scu responsabla e Dominique Dosch e Rafael Projer scu collaboratours, è ia vedlonder da realisar igl concept e la fegnameira. Adegna mang an mang cun la suprastanza dalla URGC. Ed ossa è el sen meisa ainten tot igls casals digls abunents dalla Pagina da Surmeir e da chels tgi eran anfignen ossa abunents digl Sulom Grischun Central.
Tigl nom dalla nova ediziun cun «Revista digl noss Sulom» ins è sto igl amprem en gnoul sursto. El cuntigna anc adegna igl pled «sulom». Chel nom tgi el cuntigna siva digl 1922 scu «Igl noss Sulom» e siva digl 1992 scu «Sulom surmiran» e siva digl 2008 anfignen oz scu «Sulom Grischun Central». Damais ins pudeva aveir l’impressiun, sa redutgont segl nom, tgi ena tscherta tradiziun veiva anavant er tar la nova ediziun. Ed ossa è el cò!

Ena gronda midada
Ed ossa tgi ins tigna la premiera dalla «Revista digl noss Sulom» ainta mang ins constatescha cleramaintg grondas midadas. E midadas fitg positivas an vista agl noss taimp. Chegl eneda concernent la grondezza. La nova periodica corresponda veiramaintg agl format dad ena revista. Scu tgi cunaschagn an format e grossezza da tantas ediziuns tgi bandungan emda per emda las stampareias vers las casadas ainten la nossa tera.
Er tar la grossezza ègl do la midada. Ins ò betg l’impressiun dad aveir ainta mang en codesch. En codesch è per blers gio la dumonda, schi ins duess ansomma antschever a liger. Aint igl taimp dad oz èn codeschs, schagn uscheia, betg igl med da communicaziun igl pi modern. E schi ins leva contanscher principalmaintg la giuventetna, alloura erigl da basigns da bandunar la furma e la grossezza digl codesch classic.
Ed ossa darvond la revista la gronda dumonda: ed igl concept grafic? Tradiziunal? Na, gio sen la’amprema pagina sa demossa cleramaintg la voluntad dad esser frestg, da dar spazi e da lascher discorrer las calours. Betg angal cun fotografias grondas e frestgas, mabagn er cun inserats cun blera veta. Er chels totgan oz cleramaintg tar la revista.
Igl concept grafic n’è betg strantg e persequito d’antschatta anfignen fegn madem. Madem resta ple u manc angal las treis colonnas per igl text. Schiglio meidan scritgiras, la grondezza da chellas e las calours quasi da pagina tar pagina. E tuttegna sainza tgi la tgossa seia inquietta. Chegl er graztga agl fatg, tgi ins dat anc dapertot aria cun spazis veids e loccas tranter igls texts.
Resumond l’impressiun grafica e la preschientscha furmala dalla «Revista digl noss Sulom» concedainsa gugent, tgi igl lectour tigna ainta mang ensatge tgi igl inclinescha e betg da metter puspe d’ena vart, mabagn da tigneir ainta mang e darvond ins vign el animo da sfiglier e ligiond en toc vign el animo da liger anavant. Damais tirainsa tgapela agls responsabels.
Ossa ins pudess aveir l’impressiun tgi tot chegl tgi è nia fatg anfignen ossa seia sto schlet! U aglmanc betg bung. Er l’ediziun digls davos onns è stadas eneda frestga e nova ed ena adattaziun agls basigns digl taimp. Ed er la revista actuala saro ensacuras isada. Pero ò ella igl avantatg dad aveir en concept tgi sa lascha adattar cuntinuadamaintg.

Cuntign adatto per la revista
Ena revista nò betg la preteisa da leir tutgier igl lectour cun texts da nivel elevo. Ella vot pitost diverteir igl lectour da moda leva. Cun texts curts an lungatg e furma populara. Er chel pass è nia fatg consequentamaintg. E per tschaffar er la giuventetna per ensatge è igl migler ad integrar ella. Chegl è nia fatg cun igl artetgel an dus parts da Rita Ulbrich-Cadotsch tgi fò la cumapregliaziun cun quatter giuvenils e cun quatter seniors scu tgi gl’è oz resp. era avant da planisar igl avigneir. La quintesenza è clera: oz on igls giuvenils bler daples pussebladads e libertads concernent la furmaziun da lour futur. Zont sen la veia professiunala, pero er persunala.
Romano Plaz, igl istoriograf local s’interessescha quasi la sia veta antiera per «ier ed oz». An fotografia e maletg dat els impressiuns veivas da cheasta cumparegliaziun digl taimp.
Fitg interessant er igl artetger dad Andrin C. Willi tgi s’occupesscha dalla cuschigna e fò cò ponderaziuns futuristicas per igl avigneir.
Rafael Müller peglia en tema u migler detg ena persunga or dall’economia per vurdar scu tgi chegl è oz da surpiglier en affar e scu tgi las perspectivas, igls giavischeis e las visiuns per igl futur èn.
E schi dat anc ensatge tradiziun ainten la «Revista digl noss Sulom», alloura è chegl igl calander alla fegn. Igl calender scu cunaschevan er igls onns avant cun las indicaziuns da sontgs, ansagnas, glinaris e tendenzas dall’ora. Uscheia tgi er chella casarina tgi von samnar igl iert, far batgareia, metter tiffels etc. vegia las sias indicaziuns.

Legenda:


Uscheia sa preschanta la cuverta dalla nova «Revista digl noss Sulom», frestga scu or dalla neiv e cun en concept grafic persvadent.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Ed ossa igls cumegns-baselgia…

Ed ossa igls cumegns-baselgia…

Pagina da Surmeir
10.12.2015 - 08:06

pb. Siva tgi igls cumegns politics on per part an Val Alvra e tots an Surses decidia ena fusiun, stat ossa avant ena decisiun sumigliainta er tar igls cumegns-baselgia. Er an tottas dus valladas. An Surses è la tgossa gio dètg avanzada e schi vo tenor program duess la maridaglia gio davantar realitad cun l’antschatta 2017.

Scu tigls cumegns politics ègl er tigls cumegns-baselgia betg ena maridaglia d’amour. Mabagn pitost en basigns tgi sa dat antras las circumstanzas actualas. Chegl pertotga eneda las finanzas. La gronda part digls cumegns-baselgia an Surses èn cumegns pitschens. E chels vessan betg savia exister sainza las subvenziuns digl Corpus Catholicum. La baselgia cantunala catolica ò sez pi pacas antradas. Anc avant pacs onns ins veva antradas da taglia antras las persungas giuridicas dad 8.2 miu. Ossa è chegl sa redutgia a 4.2 miu. A lunga vista ègl da chintar danovamaintg cun ena sminuaziun dallas antradas da ca. 25%. Per la suprastanza cantunala muteiv avonda per instradar ena midada da sistem; e chegl vot deir stgaffeir novas structuras cun cumengs-baselgia d’ena grondezza minimala, cumegns-baselgia ferms ed autonoms e finanzialmaintg independents.
Anfignen ossa davigl ena angulivaziun da finanzas tgi niva giuditgeida scu ingista. Igl 2013 èn igls cumegns-baselgia nias sustignias cun en importo dad 1.8 miu. La gronda part è eida a cumegns-baselgia pitschens an ena somma dad 1.032 miu. E chegl è angal ena part da 6% digls parochians. Siva digl 1. schaner 2015 è an vigour en nov sistem per l’angulivaziun da finanzas tgi sforza en tant igls cumegns-baselgia pitschens dad ager.
En oter muteiv tgi discorra per ena fusiun è la pastoraziun. Da cattar spirituals per ena pastoraziun regulara ainten las pleivs è fitg grev. Ed er igls taimps tgi mintga pleiv ò la dumengia ed igls firos la sia messa saron er passos.
An Surses on igls mastrasl digls cumegns-baselgia mess aint ena cumischung tgi è eida vedlonder dad instradar ena fusiun. Parsoura da chella è Clemens Poltera, mastral-baselgiada Rona. An en discurs cun els vainsa lia intervigneir igls detagls.

Pleiv persungas
Beiva 85
Cunter 197
Mulegns 25
Parsonz 98
Riom 132
Rona 47
Salouf 191
Savognin 737
Sur-Marmorera 79
Tinizong 191
total Surses 1782
Clemens Poltera, siva tgi igls cumegns politics da Surses èn unias siva digl 1. schaner 2016 tar en cumegn Surses duessigl en onn pi tard, schi igl suveran è ancletg, dar ena fusiun digls cumegns-baselgia da Surses. Er en basigns digl taimp?

Clemens Poltera: Igls cumegns-baselgia
an Surses on per part igls madems problems scu igls cumegns politics on gia. Adegna pi
pac abitants, pi grev da metter igls organs
e la situaziun da finanzas sforzan igls cumegns-baselgia da reager. Pinavant fogl
er betg senn dad aveir diesch cumegns-baselgia ainten en cumegn politic. Pigl futur ègl er previa da far en spazi da pastoraziun per tot Surses.

En tant sforz tar chesta fusiun è bagn neida digl Corpus Catholicum tgi ò fatg ena remadura ainten la repartiziun dallas finanzas tgi è eida an vigour cun igl 1. schaner 2015. Vot deir tgi cumegns-baselgia pitschens vessan betg survagnia ple tant e fissan strousch stos bungs dad exister?

Clemens Poltera: Igl Corpus Catholicum ò mido las perscripziuns da sustigneir igls cumegns-baselgia talmaintg, tgi nous vagn otg cumegns tgi survignan marcantamaintg pi pac sustign finanzial. Per chels cumegns dattigl nigna otra schelta tgi da fusiunar. Interessant vignigl finanzialmaintg pir tar cumegns cun minimal 600 parochians.

Schi vagn fatg ena cumparegliaziun cun
igls cumegns politics, ena differenza
dattigl tuttegna. Igl cumegn-baselgia Savognin faschess betg part alla fusiun, pertge betg?

Igl cumegn-baselgia Savognin sa participescha ve digl project da fusiun e vign er a sottametter igl contract da fusiun agl pievel. Cun la nova lescha cantunala da finanziaziun dessigl daple daners schi nous vagn agl avigneir dus cumegns-baselgia an Surses. Pero faschess ena fusiun dall’antiera val ple senn tgi da tigneir agl avigneir dus cumegns-baselgia. Nous nign ad aveir agl avigneir ena pastoraziun, la dutregna an scola, e la collaboraziun cugl cumegn politic ansemen. Cun dus
cumegns nissigl bler pi cumplitgia da luvrar ansemen.

Igls mastrals-baselgia resp. lour represchentants on instituia ena gruppa da lavour tgi sa cumpona da Caroline Dosch, Ruth Sonder e la Vossa persunga scu parsoura. Tge incumbensa ò chesta gruppa gia?

Clemens Poltera: Nous vagn gia l’incumbensa da luvrar or tot igls documaints da fusiun. Betg ainten la nossa lavour è stada l’organisaziun dalla pastoraziun.

Quant anavant ins è oz?
Clemens Poltera: Nous ischans oz schi anavant tgi pudagn preschentar igls documaints agls cumegns-baselgia per decider sur dalla fusiun. Nous vagn gio preparo igl contract da fusiun, igl messadi, la constituziun, la lescha da taglia scu er igl reglamaint d’indemnisaziun.

Igls cumegns-baselgia on tots possess an furma da bietgs scu baselgias, tgaplottas, tgesas pravendas, taragn, fons etc. Scu vignan chellas tgossas regladas?

Clemens Poltera: Anfignen oz ègl reglo ainten mintga cumegn oter. Divers cumegns on purto aint igl codesch funsil sot igl cumegn-baselgia, oters on fundaziuns e fondos. Igls possess vignan tots integros aint igl nov cumegn-baselgia. Tal vign a surpiglier activas e passivas da tot igls cumegns fusiunos.

Tar igls cumegns-baselgia dattigl er anc tantas fundaziuns, legats, fondos etc. Tge capeta cun chels?

Clemens Poltera: Nous vagn previa da manar anavant las fundaziuns tenor igl dretg vigl federal e cantunal e cotras pò igl nov cumegn-baselgia administrar tot el. La suprastanza cun igl plevant vignan ad esser aint igl cunsegl administrativ. Contabilitads integradas anfignen ossa aint igl chint digl cumegn-baselgia vignan er integradas aint igl nov e fundaziuns tg’on en agen chint vignan chels er manos anavant separos. Fondos e reservas cun en scopo restan anavant.

Ena dumonda è er adegna chella digls firos, tradiziuns etc. Las diversas pleivs vevan cò betg la madema practica. Vignigl a dar ena unificaziun aglmanc an Surses u schizont ainten la Regiun Alvra?

Clemens Poltera: Igls firos e tradiziuns ègl previa dad aveir anavant ainten las diversas pleivs individualmaintg. Nous lagn tgi las vischnancas possan festivar anavant igls patrungs-baselgia scu er processiuns ed otras tradiziuns.

La tgossa centrala e dumonda cardinala saro bagn chella dalla pastoraziun. Igls taimps tgi mintga pleiv veva igl sies plevant èn gio dadei passos. Igls davos onns èn stos signias da bleras midadas e gronda instabilitad. Èn ossa bungas vistas tgi detta ena schliaziun pi persistenta e forsa perfign cun en spiritual rumantsch?

Clemens Poltera: Per la pastoraziun è igl uestgia responsabel. Tenor en screiver digl decanat da chesta stad ègl previa per igl avigneir dus plevants stabels an Surses. Tals nissan a surpiglier la pastoraziun dall’antiera val. Cotras fiss er pussebel d’aveir ple u manc an mintga vischnanca la fegn d’emda ena messa. Nous speragn tgi vignans a survagneir er en plevant rumantsch, ma tals dattigl fitg pacs.

An chegl tgi pertotga calosters, organists, ministrants, lectours vignigl er a dar ena schliaziun centrala?

Clemens Poltera: L’organisaziun da tals tgi on las diversas funcziuns an baselgia ed igl pensum dalla nova suprastanza è da reglar. Igls contracts d’anfignen ossa ègl previa tenor contract da fusiun da surpiglier e tar basigns d’adattar. Ia pains betg tgi detta ena schliaziun centrala.

Scu èn igls termins digl proceder da fusiun anfignen tgi chella so neir realisada, schi vo tot scu previa all’antschatta 2017?

Clemens Poltera: Igl schaner vignan las suprastanzas digls singuls cumegns orientadas. Igl mars lainsa orientar detagledamaintg igl pievel ed igl avregl votar ainten igls 10 cumegns-baselgia. Pinavant vainsa previa d’eliger la suprastanza nova igl amprem semester, tgi chella vegia taimp avonda da preparar la fusiun per l’antschatta 2017.

Dattigl scu tar igls cumegns politics en quorum per tgi la fusiun seia valevla?

Clemens Poltera: Ainten igl contract da fusiun vainsa previa tgi seis cumegns-baselgia cun minimal 800 persungas òn da decider per ena fusiun.

Angraztg per igl discurs.


Angulivaziun da finanzas per igls cumegns-baselgia oz e siva digl 2017

cumegn-baselgia contr. contr differenza
2011/13 nov
Beiva 0 2&#8201;550+ 2&#8201;550
Cunter 23&#8201;165 2&#8201;940- 17&#8201;495
Mulegns 10&#8201;651 690- 9&#8201;961
Parsonz 17&#8201;566 2&#8201;940- 14&#8201;626
Riom 37&#8201;158 4&#8201;200- 32&#8201;958
Rona 51&#8201;200 3&#8201;462- 47&#8201;738
Salouf 16&#8201;642 5&#8201;730- 10&#8201;912
Savognin 0 30&#8201;900+ 30&#8201;900
Sur-Marmorera 22&#8201;983 4&#8201;104- 18&#8201;879
Tinizong 27&#8201;688 5&#8201;730- 21&#8201;958
total Surses 207&#8201;053 62&#8201;246-144&#8201;807

La differenza dallas contribuziuns dad oz e tenor igl nov reglamaint è passa 140&#8201;000.– fr. Igl Corpus Catholicum promova las fusiuns cun en sustign finanzial unic 10&#8201;000.– fr. per cumegn-baselgia u maximal 400.– fr. per parochian. La somma da fusiun per tot igls cumegns-baselgia da Surses fiss damais 500&#8201;000.– fr.

Legenda:

Clemens Poltera è sto avant alla cumischung preparatorica per la fusiun digls cumegns-baselgia da Surses. Cò davant la baselgia da sontg Antiena a Rona.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Gleisch e musica e portan magia ainten gôt

Gleisch e musica e  portan magia ainten gôt

Pagina da Surmeir
10.12.2015 - 08:02

pb. Gio per la terza geda dattigl a Planeiras tranter igls 18 ed igls 28 da december igl gôt magic. E chegl
oradem vischnanca davart sanestra dalla Voa Principala dafor la tgesa
da scola. Mintga de a parteir dallas 17.00 vignan igls visitaders bagndisos cun en spitachel da gleisch, musica e purscheidas culinaras.

Igl spitachel n’è betg an chel sen en spitachel tgi gleisch e musica agressiva duess tschaffar igl publicum, mabagn tgi duess gist furmar en cunterpunct tar las gleischs e la musica digls affars. Igl dus elemaints principals, gleisch e musica, duessan stgaffeir chella atmosfera quietta, meditativa e quasi magica tgi vo a pro cun igl taimp anturn Nadal.
E tgi chest inscunter musical-illumino aint igl stgeir digl gôt corresponda ad en basigns, glez mossa igl domber digls passa 15&#8201;000 visitaders tgi èn igl onn passo stos incantos digl gôt magic a Lai. E gl’era nigna dumonda, tgi ins cuntinuess er chest onn.

Plattafurma per artists dalla gleisch
Gleisch n’è betg simplamaintg gleisch tgi ins anveida cun ena candeila u ena gleisch e la pendas ve dad en pegn. Er chegl so esser ampernevel e bel. Ma chegl tgi vign musso a Planeiras aint igl gôt magic è bler daple. Cò èn vedlonder persungas tgi on la gleisch scu lour plattafurma artistica. E chellas persungas on er en nom, numnadamaintg «Projektil» tgi on la direcziun artistica ve dall’antiera tgossa. E chel nom è er responsabel per l’illuminaziun d’advent alla tgesa federala a Berna. Chest onn sa nomna igl festival da gleischs lò «giuvel dallas muntognas« ed ins mossa igl Matterhorn e rachinta la sia istorgia.
A Lai rachintan Roman Beranek e Jonas Staub giaveischs e detgas dalla regiun. E l’antiera realisaziun digl gôt magic veiva dalla dinamica tranter igls artists e la fascinaziun digls visitaders. Ed i passa igl ple en mez oz tranter l’amprema ideia e l’installaziun dallas gleisch aint igl gôt. L’antiera preschentaziun alla finala la somma dallas ideias da tot chels artists da gleisch tgi on collaboro. Ins ò gia an tot 25 annunztgas dad artsits da gleisch, tgi ins ò deplorablamaintg betg savia risguardar tots.
E schi simpel scu tgi tunga è l’antiera tgossa betg, pertge l’ora e las temperaturas pon esser ena veira provocaziun per igls artists. Durant chels diesch dies pogl neiver, plover e dar fitg igl vent. Tar la tscherna dallas materialias stò chegl neir risguardo.
La musica scu elemaint da veta
Per dar agl gôt magic er igl dretg ambiente acustic ò er la musica ena gronda impurtanza. Gio igl onn passo ins ò antschet a dar ena plattafurma er ad artists musicals. Chest onn è chegl mintga seira uscheia. Allas 20.00 è mintga seira musica live dad igls pi divers interprets. Ancunaschaints e manc ancunaschaints. Furmaziuns tgi vignan digl Grischun ed otras perfign da sur mar. La Vallesana Sina totga cò franc tar las pi ancunaschaintas. E da santeir èn er igls pi divers stils da musica cun cant u er angal instrumental. E naturalmaintg er da santeir durant chels diesch deis èn er canzungs da Nadal. Ena excepziun è igls 24 da december. Lò antscheva la part musicala betg pir allas 20.00, mabagn gio allas 16.30 sen far stgeir. Lò è «Herr Blume» sen visita aint igl gôt magic. Bruno Hächler sa drezza schiglio e chella seira spezzialmaintg an amprema lengia agls unfants. El igls aveida da darveir ischs, da scurveir novs partratgs e novs monds. E chella seira saro er Globi preschaint aint igl gôt magic.
Igl gôt magic a Lai ò er nom igl gôt digls stgirats. I dat liaint er pitschnas hettas scu tgamons. Dasperas las surpresas visulas ed acusticas dattigl er supresas culinarias. Davent da soppas tgodas, marungs barsos, raclette, vegn buglia, pasta dalla mamma e spezialitads grischunas. E naturalmaintg dastga er betg mantger la bavronda magica. Igls gastronoms dalla regiun vottan bagndisar igls visitaders er cun spezialitads culinaras da tottas sorts. An diversas tgesas da regals offereschan possessours da buteias e producents locals er bunas e belas ideias per regalar per Nadal.
Ainten igls divers hotels tgi èn dalla parteida ins survign igls bigliets an prevendita. Per carschias costa en’antrada 15.– fr., per giuvenils da 10&#8201;–&#8201;15 onns è igl bigliet 10.– fr. e per igls unfants ègl gratuit. Cun excepziun dalla seira sontga derva igl gôt magic las sias portas allas 17.00 ed allas 22.00 sa seran chellas puspe.

Legenda:

Las installaziuns da gleisch aint igl gôt magic a Lai atteiran adegna daple visitaders. Ellas vignan fatgas dad artists da gleisch.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |